"Ik leef met dieren, omdat ik wil begrijpen. Wil voelen en doorleven. Wil verbinden. Wol spinnen, kleuren trekken uit planten, linnen maken van vlas: dit zijn geen stappen in een keten, maar rituelen die vragen om volledige aanwezigheid."

Als je voor een veld wede staat, zie je geen blauwe kleur maar grijsgroene bladeren. Misschien wat gele bloemen. Niets aan de plant verraadt dat zij eeuwenlang verantwoordelijk was voor een van de meest geliefde kleuren uit de textielgeschiedenis: indigo.

En toch was wede honderden jaren lang de belangrijkste bron van blauw in Europa. Lang voordat synthetische verfstoffen bestonden, gebruikten ververijen de bladeren van deze plant om stoffen hun karakteristieke blauwe kleur te geven. Van werkkleding tot kostbare textielen: overal dook het bijzondere pigment op.

De officiële naam van de plant is Isatis tinctoria, maar in Nederland staat ze vooral bekend als wede. Wat haar zo bijzonder maakt, is dat de kleur niet zichtbaar aanwezig is in het blad. Het blauw zit verborgen en komt pas vrij door een zorgvuldig proces van oogsten, fermenteren, oxidatie en het bereiden van een verfbad. Iets wat zo gewoon oogt, draagt iets uitzonderlijks in zich.

Net als bij vlas ontdekten we dat er tussen grondstof en eindresultaat een wereld van kennis schuilgaat. De wede werd gezaaid, verzorgd en uiteindelijk geoogst door het team van de Fashion Farm. Niet iedere plant haalde de eindstreep. Een deel verdween tijdens een flinke slakkenplaag door het natte voorjaar van 2024.

Onder begeleiding van Roua werden de planten in de zomer geoogst. Zij demonstreerde vervolgens hoe je uit de bladeren pigment kunt winnen. Een proces dat eeuwenlang vanzelfsprekende kennis was, maar tegenwoordig nog door relatief weinig mensen wordt beoefend. De bladeren worden verwerkt, het pigment wordt onttrokken en in een verfbad bereid dat uiteindelijk blauw zal kleuren. Vervolgens moet het verfbad voortdurend worden geroerd om de kleur "levend" te houden. Dat bleek nog best een uitdaging. Maar het meest wonderlijke moment komt pas daarna.

Want wanneer een stof in het verfbad wordt gedompeld en eruit wordt gehaald, is die nog niet direct blauw. Pas wanneer het materiaal in contact komt met zuurstof begint de kleur zich langzaam te ontwikkelen. Groenachtige tinten veranderen voor je ogen in blauw. Alsof de kleur geboren wordt waar je bij staat.

De Fashion Farm draait niet alleen om planten en dieren. Ze draait ook om mensen. Om het samenbrengen van kennis die vaak verspreid is geraakt over verschillende disciplines, of verloren is gegaan door de tijd heen. Dankzij samenwerkingen met Roua Atelier en Reina Ovinge van The Knitwit Stable kwam een bijzonder kledingstuk tot leven.

Roua deelt gul haar kennis over natuurlijke pigmenten en verfprocessen. Al jaren voedt zij mij met inzichten over planten, kleur en traditionele verftechnieken. Haar nieuwsgierigheid en expertise hebben een belangrijke rol gespeeld in mijn zoektocht naar natuurlijke grondstoffen.

Tegelijkertijd verdiepte mijn samenwerking met Reina Ovinge van The Knitwit Stable. Reina zet zich al jaren in voor Nederlandse wol. Een grondstof die in Nederland nauwelijks nog wordt benut en vaak zelfs als restproduct wordt vernietigd. Terwijl het juist een prachtig, sterk materiaal is vol uitzonderlijke eigenschappen.

Zo ontstond een vraag die perfect aansloot bij onze ambitie op de Fashion Farm: wat gebeurt er als we de handen ineenslaan en Nederlandse wol combineren met kleur die groeit op Nederlandse bodem?

In de zomer van 2024 ontwikkelden we een ontwerp dat later de naam Gertrude zou krijgen, vernoemd naar mijn lievelingskip van de Fashion Farm. De truien werden in beperkte oplage gebreid in de mini-fabriek van The Knitwit Stable in Baambrugge, van Nederlandse wol.

Toen de gebreide truien in het najaar arriveerden in Welsum, begon een nieuw hoofdstuk. De zelfgemaakte Nederlandse indigo stond klaar. Stuk voor stuk werden de truien ondergedompeld in het verfbad. Het doel was een subtiel kleurverloop te creëren dat de verschillende schakeringen van het pigment zichtbaar zou maken. Wat van tevoren voelde als een rustig ambachtelijk proces, bleek intensief en zwaar handwerk. Iedere trui vroeg aandacht, tijd en herhaling. Maar juist daarin ontstond iets wat verder ging dan het maken van een kledingstuk. Het proces bracht een diepere verbondenheid met de grondstoffen, met het landschap en met de mensen die eraan hadden bijgedragen.

Toen Gertrude in oktober 2024 werd gelanceerd, zagen veel mensen een warme wollen trui met een bijzonder blauw kleurverloop. Maar dit ontwerp vertegenwoordigde voor mij nog iets groters. Het liet zien wat er mogelijk wordt wanneer kennis, vakmanschap, landbouw en ontwerp dichter bij elkaar komen. En hoe waardevol het is om opnieuw te begrijpen waar onze materialen en kleuren vandaan komen.

Eeuwenlang was het vanzelfsprekend dat kleur een oorsprong had. Dat blauw begon in een blad. Dat pigment ontstond uit planten, tijd, kennis en aandacht. Op de Fashion Farm onderzoeken we opnieuw wat er gebeurt wanneer kleur niet ontstaat in een fabriek, maar in de bodem onder onze voeten. Hier groeit ze tussen de gewassen. Ze wordt geoogst, verwerkt, geverfd en gedragen.

En net als bij zoveel processen op de Fashion Farm begint het allemaal met iets dat klein genoeg is om in de palm van je hand te passen: een zaadje.